Muziek als middel, niet als doel

Al twintig jaar zet Wout Zwikker zich in als vrijwilliger bij De Doggersbank en Toermalijn. Het begon allemaal als een spontaan idee, maar het groeide al snel uit tot een vaste plek in zijn leven. Met muziek, oprechte aandacht en een speelse benadering weet hij cliënten te bereiken op een manier die verder gaat dan woorden. ‘Het gaat mij niet om de muziek, het gaat om het contact.’

Van maatschappelijk werk naar muziek
Wout begon zijn loopbaan als maatschappelijk werker. Vanuit die functie werkte hij jarenlang met mensen met een verstandelijke beperking. ‘In mijn werk was ik altijd bezig met het afstemmen op mensen door goed te kijken waar iemand zit en daar vervolgens op aan te sluiten.’

Toen hij rond zijn zestigste kon stoppen met werken, bleef het contact met De Passerel. Er diende zich op dat moment een mooie kans aan. ‘De muziektherapeut bij De Doggersbank ging weg en er was geen geld om een nieuwe aan te nemen. Toen heb ik gezegd: misschien kan ik wel iets voor jullie doen. Ik kan ook gewoon liedjes gaan zingen met de kinderen.’

Het begon als een experiment, maar het groeide uit tot een vaste invulling. ’Dat is inmiddels zo’n twintig jaar geleden.

Muziek als middel, niet als doel
Wout vindt zichzelf helemaal geen muziektherapeut. Wat hij doet, is iets anders. ‘Het gaat mij niet om het muziek maken op zich. Het gaat om wat er gebeurt tussen mij en de kinderen.’

Hij werkt met eenvoudige middelen: trommels, een gitaar, ritmes en kleine instrumenten. Soms is het niet meer dan een geluid of een beweging. ‘Ik begin vaak heel simpel. We gaan samen ritme maken of een geluid herhalen en vanuit daar kijk ik wat er ontstaat.’ Geluid speelt daarin een belangrijke rol.

Veel kinderen schrikken van harde geluiden. Alles komt heel heftig bij ze binnen. Door ze zelf geluid te laten maken, ontdekken ze dat het niet eng hoeft te zijn. Ze wennen eraan en krijgen er zo grip op.

Afstemmen op het moment
Geen groep is hier hetzelfde, maar ook geen kind is hetzelfde. Daarom is Wout altijd op zoek naar aansluiting. ‘Je moet hier niet uitgaan van jezelf, maar van de ander. Wat gebeurt hier? Waar zit iemand?’ Soms duurt het eventjes voordat er iets ontstaat en soms komt het helemaal vanzelf. ‘Er zijn kinderen die zich helemaal afsluiten, maar na een tijdje zie je dan toch dat er iets verandert bij die kinderen. Een blik, een kleine reactie. Dat zijn voor mij belangrijke momenten.’ Zijn ervaring als maatschappelijk werker helpt hem hierbij. ‘Ik heb geleerd om te kijken, te voelen en af te stemmen. Dat neem ik allemaal mee als ik hier voor een groep sta.’

Kleine signalen met een grote betekenis
De impact van zijn werk zit vaak in kleine dingen. ’De groepsleiding ziet dat ook. Zij schrijven op wat er gebeurt. Bijvoorbeeld: een kind dat normaal alleen maar op één manier beweegt, maakt ineens een andere beweging. Zulke veranderingen zijn waardevol. Muziek kan soms iets losmaken wat op andere manieren niet lukt.’
Wout blijft bescheiden over zijn rol. ‘Ik kom hier maar een half uurtje. Het echte werk wordt door de begeleiding gedaan. Zij zijn er elke dag, daar heb ik veel waardering voor.’

Speelse benadering
Wat opvalt in zijn manier van werken, is zijn speelsheid. ‘Ik ben zelf ook wel een beetje speels. Dat helpt wel.’ Wout maakt contact door zijn humor, bewegingen en verrassingen. Soms is het bijna een spel. ‘Kinderen reageren daar meteen op. Het hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Juist dat speelse element zorgt voor een pure verbinding.’ Wat Wout het meest aanspreekt in dit werk, is de echtheid van de cliënten. ‘Dit is mijn paradijsje,’ zegt hij met een glimlach. ‘Deze mensen zijn gewoon zoals ze zijn.’ Die oprechtheid raakt hem. ‘Ze doen zich niet anders voor. Wat je ziet, is wat het is en dat vind ik heel bijzonder.’

Juist in die eenvoud zit de kracht. ‘Er zit altijd wel iets van contact in. Hoe klein het ook is.

Wat het Wout brengt
Vrijwilligerswerk geeft Wout nog altijd heel veel. In het begin gaf het hem structuur. ‘Gewoon: dit ga ik doen, hoe ik me ook voel.’ Maar het is vooral het plezier dat gebleven is. ‘Het uitproberen, het contact, het zien wat er gebeurt. Dat geeft mij energie. En dat blijft, ook na al die jaren.’

Waarom juist De Passerel?
De samenwerking met de medewerkers van De Passerel ervaart hij als prettig. ‘Ik krijg de ruimte om het op mijn eigen manier te doen en dat is belangrijk. Die vrijheid zorgt ervoor dat ik mijn werk op een natuurlijke manier kan doen.’ Zijn advies aan anderen is helder. ‘Als je een afstand wilt houden tot mensen dan moet je dit werk niet doen,’ zegt hij eerlijk. ‘Maar sta je open voor contact, dan krijg je er heel veel voor terug. Het werk vraagt geen perfectie, maar betrokkenheid.’

Levensinvulling
Voor Wout is vrijwilligerswerk meer dan een bezigheid. ‘Het geeft me echt levensinvulling.’ En stoppen? Daar denkt hij nog niet aan. Zolang het goed voelt, blijft hij komen. Met zijn gitaar, zijn ervaring en vooral met zijn oprechte aandacht.